Sinds ChatGPT drie jaar geleden verscheen, gaat het debat vooral over abstracte scenario's. Neemt AI banen over of niet? Nieuwe cijfers uit Nederland maken het concreter. Onderzoekers van ESB keken naar beroepen die het meest lijken op wat GenAI kan. Daar valt iets op. De werkgelegenheid onder jongeren daalt hard, terwijl die elders juist groeit.
Wat de cijfers laten zien
De onderzoekers deelden beroepen in op hun automatiseringspotentieel. Beroepen met veel routinematig denkwerk scoren hoog. Denk aan startende accountants, administratieve rollen en veel kantoorwerk waar een hbo- of wo-opleiding gangbaar is.
In precies die beroepen liep het aantal vacatures sinds eind 2022 met bijna 25 procent terug. In de rest van de arbeidsmarkt bleef die daling onder de 10 procent. Het verschil begon pas na de doorbraak van ChatGPT, niet daarvoor.
Nog scherper wordt het beeld bij jongeren. In de meest vatbare beroepen werkten in 2025 ruim dertien procent minder jongeren dan drie jaar eerder. In andere beroepen steeg de werkgelegenheid voor die groep juist met drie procent.
Waarom juist jongeren
De verklaring zit in het soort kennis dat je meebrengt. Wie net afstudeert, heeft vooral geleerde kennis uit boeken en trainingen. Praktijkervaring komt later.
GenAI is sterk in precies die geleerde kennis. Het model kent de handleidingen, de regels en de standaardaanpak. Wat het mist, is het gevoel dat je opbouwt door jaren meelopen op de werkvloer.
Daarmee concurreert AI het directst met beginners. Een ervaren collega vult AI aan. Een starter deed vaak juist het werk dat een model nu overneemt. De eerste sport van de ladder verdwijnt.
De onderzoekers checkten of andere oorzaken meespelen. Misschien zaten deze beroepen in krimpende sectoren? Het tegendeel bleek waar. De zakelijke dienstverlening groeide met 2,6 procent, terwijl banen voor jongeren daar met acht procent daalden. In de ICT groeide de toegevoegde waarde met 6,5 procent en verdween elf procent van de jonge banen. Een conjuncturele verklaring past dus niet.
Wat dit betekent voor jouw team
Het is te vroeg voor harde conclusies over de lange termijn. De onderzoekers zeggen dat zelf ook. Maar de richting is helder genoeg om nu al na te denken over je eigen praktijk.
Veel organisaties gaven starters vroeger de eenvoudige taken. Zo leerden ze het vak. Als AI die taken opslokt, verdwijnt ook de leerroute. Dan mis je over vijf jaar de mensen met ervaring die je nu nog vanzelfsprekend vindt.
De vraag is dus niet alleen wat je kunt automatiseren. Het is ook hoe je nieuwe mensen laat groeien in een wereld waar het instapwerk krimpt. Wie daar nu over nadenkt, staat straks sterker.
Zie jij deze verschuiving al in je eigen team, of loopt het bij jullie anders?